Tag Archives: Belhar

Ja vir die status quo (oor artikel 1)

Dis nou nie 95 stellings nie, maar laat ek tog maar my sê sê.

Dit was 2008 toe ek die eerste keer ‘n afgevaardigde na ‘n sinode was. Ek moet bieg ek het dit nie baie ernstig opgeneem nie. Ek was die jong siniese teologie student wat gesit en selfoonspeletjies speel het vir twee dae lank. Dit was ‘n paar maande voor legitimasie, en teen die einde van die Sinodesitting stap ek na ‘n belangrike verteenwoordiger van die kuratorium (dis nou die lot wat na die kerk se teologiese opleiding en die legitimasie van teologiese studente moet kyk) ek vra: “so wat sal dit beteken as ons Belhar onderteken met ons legitimasie?”.

Sy antwoord was eenvoudig: “niks.”

“Tot die kerk Belhar erken, sal dit niks beteken as julle Belhar onderteken nie.”

Dit was nie lank daarna wat die NG Kerk se studente van Stellenbosch Belhar tydens hulle legitimasie begin onderteken het nie, en nog ‘n paar jaar toe onderteken studente van Pretoria ook Belhar. Dalk sou dit iemand bietjie vies gemaak het as studente in 2008 reeds aangedring het daarop om Belhar te onderteken, maar ek wonder of hierdie kuratorium voorsitter dalk reg was: tot die kerk Belhar as belydenisskrif erken, beteken studente se ondertekening daarvan by legitimasie niks nie. Ek het dit toe nooit onderteken nie.

Ek weet nie of dit so gereeld gebeur dat ek ‘n voorstaander van die status quo is nie, maar hierdie rondte gaan ek dit tog vir ‘n oomblik wees (of dit die katoliek of die pragmatis is wat uitkom weet ek nog nie). Want artikel 1 is net dit: die handhawing van die status quo.

Maar hoor my tog uit voor jy na enige kant toe beoordeel.

Toe die voorstel uit die Wes-Kaap sinode in 2011 aanvaar is dat Belhar deel van die belydenisgrondslag van die NG Kerk gemaak word, het dit met ‘n ongelooflike stuk opgewondenheid gepaard gegaan. ‘n Sinodesitting wat in trane was (letterlik in baie plekke), en toe ons ‘n paar dae later met “Lord of the Dance” afsluit toe staan ek langs my pa en sê vir hom: “mens kan ook net verstaan wat hier aangaan as jy onthou dat hierdie selfde sinode maar eers 25 jaar terug die teologiese regverdiging van apartheid verwerp het”. Simbolies was 2011 se besluit belangrik. Teologies was dit selfs belangrik. Kerklik was dit soortgelyk aan die baie gemeentes van die NG Kerk wat Belhar oor die afgelope liturgies bely het. Dalk die kuratorium-lid verkeerd gewees, en is hierdie liturgiese belydenis wel belangrik, maar die verandering van ‘n belydenisgrondslag, daardie permanente merker in die geskiedenis van ‘n kerk waarin ons sê dat ons vir ewig onsself sal verstaan aan die hand van hierdie moment en hierdie historiese woorde, dit is tog iets anders as ‘n uitroep, ‘n eenmalige liturgiese handeling.

So 2013 se Algemene Sinode het gekom. Vreesaanjaend vir party, totaal teleurstellend vir ander. Die nou bekende voorgestelde “Artikel 1” is geformuleer. My eie voorstel vooraf was dat ons bloot sê dat alle belydenisse “sonder dwang” aanvaar word, maar ek dink dit maak ander teologiese vrae oop as wat tans op die tafel is (ek dink egter die logiese gevolg van waarmee ons besig is gaan ons hierheen neem, maar later meer hieroor).

Ek het na die 2013 sinode my waardering oor die konsensus wat ons gevind het neergepen. Wat min mense beleef het, maar wat vir my diep betekenis gehad het, was in die laataand vergadering waarin ‘n voorstel vir hoe ons Belhar deel van die belydenisgrondslag van die NG Kerk gaan maak gesoek is, toe twee sterk stemme wat teenoorstaande standpunte rondom Belhar verteenwoordig met ‘n diep erns vir mekaar gesê het: “Ek wil saam met jou in die kerk wees. Hoe gaan ons dit regkry?”.

Dis ‘n lang inleiding om by die status quo uit te kom. Want artikel 1 is die status quo in die NG Kerk. Dis nie iets radikaal wat besluit is nie (wat natuurlik weer ander se kritiek uitroep). Dit is kwalik iets nuuts. Al was dit doen is om vir mense soos ek, vir wie Belhar as belydenis waarskynlik veel meer beteken as meeste van die ander woorde wat ons “belydenis” noem in die NG Kerk, die ruimte te gee wat die kuratorium-lid erken het ek nie het nie. Dit gee betekenis aan my belydenis.

Jy sien, daar is in die NG Kerk reeds baie individue, ‘n groeiende hoeveelheid kerkrade, ringe, sinodes, en as ek die gebeure reg interpreteer selfs die Algemene Sinode, wat op verskillende maniere gesê het: “Vir my/ons is Belhar ‘n belydenisskrif”. Dit was onafhanklik van die verandering van ‘n kerkorde. Dit is reeds daar. We walk amongst you.

Vir my is die proses rondom artikel 1 eenvoudig: Dis ‘n vraag aan die NG Kerk, op ‘n breër en meer indringende wyse as wat ons in dekades, of dalk nog ooit, oor saam ‘n besluit moes neem, wat vra: “is ons OK daarmee dat daar tussen ons individue, gemeentes, ringe en sinodes is wat die belydenis van Belhar as ‘n belydenis aanvaar?” Is ons OK daarmee om die status quo te bevestig?

Ek weet daar is hier en daar mense in die kerk wat sê: “Nee, dis nie OK dat ons net aanvaar dat daar tussen ons mense is wat Belhar bely nie, ons wil hê almal moet Belhar bely”. Dis mense by wie ek myself gewoonlik tuis vind, maar hierdie keer kies ek ‘n ander roete.

Meer algemeen is die idee dat dit moontlik is om “nee” te antwoord op die vraag wat ek dink ons oor moet stem. Daar is plekke in die kerk wat sê: “nee, dit is nie OK as daar tussen ons mense is wat Belhar bely nie, niemand mag Belhar bely nie”.

Die betekenis van so ‘n keuse is nog nie genoeg oor gepraat nie. Neels Jackson het iets daarvan verwoord op die voorblad van die Kerkbode van 1 Augustus: “Word die voorgestelde wysiging nie goedgekeur nie, sal dit ‘n bitter pil wees vir dié lidmate, kerkrade en sinodes wat in elk geval die inhoud van Belhar bely”.

Maar “bitter pil” is dalk nie sterk genoeg nie. Vir almal wat so sterk voel oor die betekenis van belydenisskrifte (en daarom nie aan die belydenisgrondslag wil verander nie) behoort dit duidelik te wees hoe ernstig dit sal wees. As ek bely (en daar is nie ‘n dieper manier waarop ‘n Gereformeerde iets kan sê nie), en die kerk sê vir my dat daar nie ruimte is om so te bely nie, watse vrae maak dit oop oor my lidmaatskap van die kerk? Dwing dit my nie tot ‘n diep etiese en teologiese, nee bliksem, ‘n blote sielswroeging voor God, as die kerk vir my sê dat dit waarvan ek oortuig is, nee, nie oortuig is nie, dit wat ek bely, nie bely kan word in hierdie kerk nie?

Al wat gevra word, in my opinie, is dat die kerk my erken. Bevestig net die status quo. Ek is hier, ek bely Belhar, ek wil Belhar bely, sê net vir my dis OK. Om “ja” te stem vir artikel 1 gaan niks verander nie, of nie so baie nie. Dit gaan net bevestig wat reeds daar is, net erken dit wat bestaan. Om “nee” te stem gaan wesenlike implikasies hê, want as ons erns maak met wie ons is, dan kan dit nie anders as om ‘n belydenis te forseer nie.

Advertisements

Nee prof Piet, ons bely vanuit oortuiging

Piet Strauss se artikel vandag wat die stemproses rondom artikel 1 beskryf is belangrik, aangesien daar soveel verwarring bestaan hieroor. Sy interpretasie van die geskiedenis tot dusver is egter op een plek so duidelik in stryd met ‘n ander interpretasie (om dit nou maar ons almal se subjektiwiteit te erken) dat dit duidelik genoem moet word.

Piet Strauss skryf: “Die voorstel spruit daaruit dat die belydenis van Belhar op aandrang van die Verenigende Gereformeerde Kerk nou langer as 20 jaar op die tafel van die NG Kerk lê.

Die probleem is dat hierdie stelling die proses rondom die belydenis van Belhar weereens bloot ‘n stap tot kerkhereniging maak, terwyl die Algemene Sinode oor en oor dit duidelik gemaak het dat ons kies om die belydenis van Belhar te aanvaar omdat ons oortuig is dat dit ook ons belydenis is. Ons formuleer artikel 1 soos wat ons oortuig is dit nou geformuleer moet word (al het dit beteken dat dit anders is as wat die VGKSA sou wou hê).

Meer tegnies het die Sinode van Wes-en-Suid-Kaapland in 2011 met ‘n voorstel na die Algemene Sinode toe gekom dat die belydenis van Belhar aanvaar moet word. Die Algemene Sinode het met meer as 95% van die stemme kyk die oranje kaarte) besluit:

Die Algemene Sinode besluit om die Belydenis van Belhar op kerkordelike wyse deel van die NG kerk se belydenisgrondslag te maak en dra dit aan die Moderamen op om die nodige kerkordelike prosesse hiervoor in werking te tel.

‘n Voorstel is geformuleer om hieraan gehoor te gee, daar was kommentaar op die voorstel, die voorstel is herformuleer, daar was laataand gesprekke waar ons mekaar gevind het, en uiteindelik het die Algemene Sinode met bykans 100% (indien nie 100% nie) gestem ten gunste van die volgende voorstel:

1. Die Nederduitse Gereformeerde Kerk is gegrond op die Bybel as die heilige en onfeilbare Woord van God.
2.1 Die leer wat die Kerk in ooreenstemming met die Woord van God bely, word verwoord in
2.1.1 die ekumeniese belydenisse, naamlik die Apostoliese Geloofsbelydenis, die Geloofsbelydenis van Nicea en die Geloofsbelydenis van Athanasius; en
2.1.2 die Drie Formuliere van Eenheid, naamlik die Nederlandse Geloofsbelydenis, die Heidelbergse Kategismus en die Dordtse Leerreëls.
2.2 Die Belydenis van Belhar is deel van die belydenisgrondslag van die Kerk, op so ʼn wyse dat daar ruimte is vir lidmate, ampsdraers en vergaderinge wat dit as in ooreenstemming met die Woord van God bely, sowel as vir lidmate, ampsdraers en vergaderinge wat dit nie as ʼn belydenisskrif onderskryf nie.
3. Die Kerk aanvaar dat haar roeping om haar geloof te bely, altyd geld en dat ʼn uitbreiding van haar belydenisgrondslag sonder dwang geskied.

Ons bely nie omdat ons deur die VGKSA gedwing word nie. Ons bely nie omdat ons in ‘n hoek gedruk is rondom kerkhereniging nie. Ons word nie deur die VGKSA gedwing om te bely nie, al kan ons nie die belangrike rol van die VGKSA se getuienis teenoor die NGK wegneem nie. Ons is oortuig. Die Algemene Sinode van 2011 was oortuig dat ons wil bely. Die Algemene Sinode van 2013 was oortuig dat ons ook ruimte wil maak vir hulle wat nie Belhar as ‘n belydenis wil aanvaar nie.

Dit is waaruit die voorstel spruit.

Waarvan was ons presies oortuig? Waarom bely ons? Ek het my voorstel vir ‘n antwoord hierop ‘n paar jaar terug gemaak, en ek is steeds gemaklik daarmee.

Prof Piet, dan moet ons nou maar ‘n ander ongemaklike puntjie ook op die tafel sit. Kyk gerus weer hoe praat Nelis van Rensburg en Mary-Anne Plaatjies van Huffel oor belydenisse. As ek hulle reg hoor sê beide dat as Gereformeerdes bely ons altyd sonder dwang. Maar wat Piet Strauss skryf lui:

Die laaste puntjie in die voorstel lui dat daar by die aanvaarding van nuwe belydenisskrifte – anders as die huidige ses wat nie geraak word nie – geen dwang sal wees nie. Nie eens van my eie kerkraad of sinode nie.

Dis ‘n belangrike interpretasievraag waaroor ons sal moet duidelikheid kry. Punt 3 groei uit ‘n spesifieke situasie waar die konsensus by die Algemene Sinode geskuif het na aanvaarding van Belhar, terwyl ‘n klein groepie nie hierdie oortuiging deel nie (kyk weer die fotos van 2011 se stemming). In hierdie spesifieke situasie herinner ons mekaar dat ons mekaar nie gaan dwing om te bely nie. Om hierdie punt egter om te draai en te interpreteer as ‘n herinnering dat ons mekaar wel gaan dwing om Dordt te bely is egter in my opinie nie net buite die gees van die besluit nie, maar mag ‘n teer sakie net dalk op ons agenda dwing – of ons nie maar iewers ons kerkorde moet verander om duidelik te maak dat geen belydenis met dwang onderskryf mag word nie – ook nie die manipulasie dat jy nie ‘n salaris gaan kry nie.

(Hierdie blog post het aanvanklik verkeerdelik die oorspronklike formulering vir artikel 1, i.p.v die formulering wat aanvaar is bevat. Dit is verander om na die korrekte formulering te verwys.)


#NGKerk, kompromie en konsensus

In 2007 het daar twee teenoorstaande verslae en voorstelle rondom die kerk se standpunt oor homoseksualiteit op die tafel gedien. Die sinode kon mekaar nie vind nie, en Malan Nel het voorgestel dat die moderators van die NG Kerk daai aand bymekaarkom om ‘n alternatief voorstel te skryf. Die volgende oggend is hierdie verslag met ongeveer 80% van stemme aanvaar.

In 2011 was Belhar op die tafel. Die sinode moes besluit of daar ‘n proses om Belhar deel van die belydenisgrondslag van die NG Kerk aan die gang gesit moes word. Hulle het ja gestem, met slegs 8 teen stemme. Maar die besluit het bitter min konkreet gedoen. Wat dit sou beteken, hoe dit sou gebeur, dit was alles oop gewees. Daar was baie emosie, opgewondenheid.

Toe kom 2013. 2013 dink ek was ‘n sinode wat prosesse aan die gang gesit het. ‘n Proses tot kerkhereniging is goedgekeur. ‘n Proses tot die aanvaarding van Belhar. ‘n Proses om die kerk se standpunt oor homoseksualiteit te wysig. Nie radikaal genoeg vir party nie, maar ek weet nie of ek ‘n radikale Algemene Sinode sou wou hê nie. Maar later meer hieroor.

Baie van ons het dit kompromie-besluite genoem. Die kerkreg mense noem dit konsensus besluit. Ek dink dit is beide. Dit is natuurlik ‘n kompromie. Verskeie mense aan verskillende kante moes kompromieë maak om ‘n voorstel te kry waaroor daar konsensus is. Maar dit is ook konsensus, met ‘n bykans 100% stemming op elkeen van hierdie punte (en meeste ander punte op die sinode ook). Ons het dit gedoen deur teenoorstaande partye met mekaar te laat praat, praat, en weer praat tot hulle ‘n voorstel kon kry waaroor daar konsensus kon wees. Ek vermoed Malan Nel sal na hierdie sinode saamstem dat ons nooit weer aan ‘n groep moderators die taak gaan gee om ‘n konsensus voorstel te kry nie, maar dat ons konsensus kry deur die leiers wat sterk voel oor ‘n saam met mekaar te laat praat. So waaroor het ons konsensus?

Ons het nie konsensus daaroor dat ons almal Belhar gaan onderteken nie, maar ons het konsensus oor hoe die kerkorde moet lyk waarbinne Belhar onderteken word.

Ons het nie konsensus oor presies hoe ‘n herenigde kerk moet lyk of werk nie, maar ons het konsensus dat ons moet herenig en dat ons moet ruimte maak vir die verskillende dele van die kerk om op verskillende maniere deel van een kerk te word.

Ons het definitief nie konsensus oor homoseksualiteit nie, maar ons het konsensus dat ons bestaande besluite nie voldoende is nie, dat daar alternatiewe voorstelle op die tafel moet kom en dat hierdie alternatiewe voorstelle deel van ‘n proses rondom menswaardigheid moet wees (‘n ander proses waar ook oor gender en ras gepraat word, en ons het konsensus dat menswaardigheid belangrik is).

Die 2013 Algemene Sinode het dus konsensus gekry oor baie dinge, maar ons het dit gedoen deur kompromieë aan te gaan, deur verskille toe te laat, deur te weier dat iemand kan wen omdat hulle 51% of 67% op hierdie of daardie punt kry.

Ek hoor van almal wat kwaad is, wat ‘n kerk gesoek het wat baie duideliker standpunt inneem (wat beteken ‘n kerk wat my kant kies). Party vermoed dat ‘n harde Algemene Sinode nog ‘n stuk van die kerk kon afskeur, en ek weet werklik nie of dit die moeite werd sou wees nie. Moet ons werklik die Protestantse geskiedenis van die 19de en 20ste eeu herhaal? Is ons werklik oortuig dat dit goed was dat ons die kerk laat skeur omdat ons mekaar nie kan vind nie? Dit lyk vir my of die Protestantse kerke in Noord Amerika sulke roetes geloop het oor soortgelyke issues, en dan kry jy ‘n blok wie se identiteit gevorm word deurdat hulle weier om te verander, ‘n politieke blok wat alleen is en vashou aan hierdie of daardie verlede (ek moet seker byvoeg jy kry dan ook ‘n politieke blok wat hardloop met idees sonder dat hulle ‘n samelewing met hulle kan saamneem, wat nie meer ‘n inspraak op dele van die samelewing waar die ongeregtighede van die verlede voortduur nie).

Kom ek sê dit blatant: in ons geval loop ons die gevaar om ‘n polities regse denominasie te skep, of ‘n denominasie wat institusioneel oop wetgewing oor homoseksualiteit beveg. Ek dink dit sal sleg wees. Nou sê ons dat ons aan mekaar vashou, en dat ons altyd die moontlikheid oophou dat ons mekaar kan verander. Dit herinner meer aan sekere elemente uit die Rooms Katolieke kerk. Behalwe, ons wil dit doen sonder dat ons ‘n Pous kies. Ons probeer dus die onmoontlike: ons wil een wees al verskil ons radikaal, en ons wil dit doen sonder om ons eenheid in ‘n individu wat ons verteenwoordig te plaas, omdat ons bely dat Christus die enigste hoof van die kerk is.

In die spanninge tussen besluite sien ons tog die rigting waarin die kerk beweeg. In die spanning tussen ‘n Algemene Sinode wat aan die een kant pleit dat Belhar deel van die belydenisgrondslag van die NG Kerk moet wees (en wat dus met meer as 95% stemme in 2011 gesê het hulle aanvaar Belhar) maar aan die ander kant aanvaar dat almal nie daarmee saamstem nie, sien ons dat die rigting tog groter aanvaarding van Belhar is (natuurlik sal ons nog moet sien wat maak kerkvergaderinge wanneer hulle moet kies wat hulle met die nuwe keuse in die belydenisgrondslag moet maak).

In die besluite rondom kerkeenheid sien ons die algemene rigting: organiese eenheid. Wat beteken dat ons eenheid op sinode en ringsvlak het, en oor tyd ook op gemeentevlak. Maar deur ruimte te maak dat nie alle sinodes en ringe dadelik hulle eie bestaan opgee nie, sê ons dat ons mense eerder wil oortuig om in die basiese rigting te beweeg as om hulle te forseer (en onthou dat daar beide wit en swart sinodes is wat hiervoor vra) en dalk te laat afstig.

In die spanning oor homoseksualiteit sien ons ook die basiese rigting. ‘n Kerk wat nie weet hoe om haar standpunt finaal te verander nie, maar wat weet dat daar net een rigting is, en dit is al hoe meer inklusief. ‘n Kerk wat kies om te sê ons huidige standpunt oor die status van homoseksuele verhoudings is nie goed genoeg nie, en dit is nie goed genoeg nie want dit onderdruk.

Ek dink nie die Algemene Sinode het baie progressiewe standpunte ingeneem hierdie week nie. As ek die besluite sommer in my persoonlike hoedanigheid moes formuleer, dan sou dit heelwat anders gelyk het. Maar ‘n Algemene Sinode is nie ‘n persoonlike opinie nie. Ek dink nie eens dit is ‘n poging om te sê “wat sê die Bybel” nie. Dit is ‘n messy pragmatiese proses. Individue sou byvoorbeeld ‘n kapitalistiese sisteem verwerp, ‘n Algemene Sinode kan slegs een treë gee in die verdere ondergrawing van hierdie sisteem. Ek het dit ‘n paar keer voor en tydens die sinode gesê: Al wat die Algemene Sinode doen is om te luister waar is ons tans, en te luister wat die volgende treë is wat ons moet gee. Daardie treë is te klein vir party en te groot vir ander.

Ja, die kerk moet profeties wees. En as ek ek dit nou in ‘n redelike nou sin van die woord gebruik, dan sê ek die kerk moet radikaal uitdaag, die kerk moet die onmoontlike sê en dan moet die kerk dit leef ook (ek dink nie die profetiese van die Bybel is alleen dit nie). Die kerk moet seker ook priester wees, en versorg, en dra, en ruimtes skep waar ‘n spiritualiteit wat verandering moontlik maak gevorm kan word. Die kerk het ook sekerlik een of ander regerende rol (en hier verander ek seker die idee van “koningskap” bietjie), om bloot ‘n miljoen mense, of ‘n biljoen as jy die Rooms Katolieke Kerk is, te help organiseer op ‘n manier wat tot groter liefde in hierdie wêreld tot gevolg het. Die een toets vir die NG Kerk is wat ons met die profete tussen ons gaan maak (die groter toets is wat ons met die armes gaan maak, wat ‘n groter prioriteit te blyk wees as Belhar), maar ek dink nie die plek waar ons ooit profesie, in hierdie nou sin van die woord, gaan vind is op die bladsye van ‘n Algemene Sinode se notule nie. Om profesie daarvan te laat afhang mag ons ook net dalk ‘n ticket gee om te vergeet dat dit eintlik ek, en my gemeente, is wat in die volgende twee jaar in wat ek en ons sê en hoe ons en ek leef die ongeregtighede van die verlede en hede, teenoor swart Suid Afrikaners, vroue en gays, moet gaan beveg…

Die toets vir ‘n Algemene Sinode mag nie gereduseer word tot woorde op papier nie. Dit moet gevind word in of dit oor dekades heen (want beleidsbesluite se effek word oor dekades gevind) ‘n rigting aangewys het wat maak dat individue se lewens, en die samelewing as geheel, eenheid, versoening en geregtigheid reflekteer. Dit is wat beleid beteken. En beleid verander ons ongelukkig een treë op ‘n slag.


om saam met die kerk in SA te bely

Ek maak nou nie juis ‘n gewoonte daarvan om die kerkorde te lees voor ek gaan slaap nie. Maar een verandering wat vir die NG Kerk se kerkorde voorgestel word maak my opgewonde:

Die Kerk bely in verbondenheid met die kerk in die Suider-Afrikaanse konteks die Belydenis van Belhar.

Die een daal van die NG Kerk se naam wat vir my net mooi niks sinmaak nie is daai verwysing na “Nederduits”. Ek besef dat “Gereformeerd” ook maar party dae sy interpretasieprobleme het, maar ek kan tog met tye raaksien dat ek inderdaad duidelik Gereformeerd is, wat dit ookal beteken. Maar “Nederduits” maak net mooi niks sin nie. Eerstens gebruik ons daai woord nêrens anders nie (anders as “Dutch” wat ten minste nog gebruik word). Ek bedoel, niemand praat van die “Nederduitse mense” nie, en sou jy so ‘n opmerking in Afrikaans hoor sal jy seker maar dink dit verwys na NG Kerk mense. Ja great, iewers is daar een of ander historiese band wat 300 jaar of so teruggaan, maar regtigwaar, hoe lank moet dit die woorde wees waarmee ek een stukkie van my identiteit beskryf.

Wanneer ons oor belydenisskrifte praat, dan is dit bykans onvermydelik dat ons in ons agterkoppe die idee het dat ons saam met die kerk in Europa bely. Natuurlik is die belydenis van die Heidelbergse Kategismus ‘n belydenis saam met die kerk in Europa, Noord-Amerika, Afrika, Japan (die plekke wat ek vinnig aan Gereformeerde kerke kan dink), maar dit is Europa wat ons verbeelding vul wanneer ons met ons ander belydenisse werk.

En ek wil nie langer ‘n kerk wees wat in die eerste plek uit Europa kom nie. Ek is bereid om te erken dat ek dit ook is, maar ek wil dit nie die belangrikste merker van my eie kerkwees maak nie. Ek wil saam met die kerk in die Suider-Afrikaanse konteks bely. Ek wil kerk hier wees.

Dalk is dit deel van ‘n groter struggle van jong wit Suid Afrikaners. Dis alles mooi om te hoor dat “South Africa belongs to all who live in it“. Maar baie van ons beleef in ons lywe dat ons stories oor hoe ons al vir 8 of 12 generasies in hierdie land is eintlik bietjie hol klink. Ja dis waar. Ja daar is geen ander land waar ons kan leef nie. Daar is geen ander plek waar ons wil wees nie. Maar ons weet ook dat as ons werklik wil tuiskom in hierdie plek dan gaan ons ‘n bietjie werk moet doen om deur ons geskiedenis te werk. En ons wil dit doen.

Om in verbondenheid met die kerk in die Suider Afrikaanse konteks te bely (ek sou verkies dat ons net sê “saam met” die kerk in die Suider Afrikaanse konteks, maar ek weet nie of kerkordes sulke kort woorde kan aanvaar nie), om Belhar te vat nie net omdat ek met die inhoud daarvan saamstem nie, maar omdat ek eerstens kerk in Suider Afrika wil wees, en tweedens kerk met wortels in een of ander Europese plek wat “Nederduits” is. Om te bely is nie bloot om in te stem met bepaalde waarhede nie, dit is om deel te word van ‘n bepaalde gemeenskap. In hierdie geval maak belydenis ons o.a deel van die kerk in Suider Afrika.


waarom dan so optimisties oor eenheid en Belhar?

‘n Baie goeie vriendin maak aan die einde van ‘n informele en kleurvolle impromptu stukkie profesie wat ek hier in ons leefarea vanmiddag gepleeg het die opmerking: “sjoe Cobus, jy’s nie gewoonlik so optimisties oor die kerk nie”.

My optimistiese stukkie profesie was gemik op die toekoms van die NG Kerk. Ek moet darem net eers duidelik maak, dit het nie die bou van groot nuwe geboue, die bekering van duisende mense, of die redding van die Afrikaner-volk ingesluit nie. Dit was eenvoudig ‘n prentjie van ‘n kerk wat haar bereid verklaar om te verenig met ander kerke in die Gereformeerde familie. ‘n Prentjie van ‘n kerk wat klein treëtjies aanhou neem om deur haar eie verlede te werk. ‘n Kerk haarself ondubbelsinnig verbind tot eenheid, versoening en geregtigheid.

My standpunte hieroor was nog nooit onduidelik gewees nie. Ek stem daarvoor dat die NG Kerkfamilie verenig, en dat die NG Kerk Belhar as ‘n belydenisskrif aanvaar.

Die feit dat ek egter so super-optimisties is oor so ‘n toekoms vir die kerk is egter dalk nie altyd so onduidelik nie, en duidelik nie altyd so verstaanbaar nie.

Die tyd is dalk gepas om ten minste een van die redes vir my huidige optimiste te noem. 2011 se Algemene Sinode.

Sinodesittings word nie tipies in populêre taal as geestelike of transformerende ervarings beskryf nie. Sinodes word veel eerder beskryf as die plek waar ooms met warm pakke aan met mekaar baklei en debat voer oor hoeveel engele op die punt van ‘n naald kan dans. Dans was bietjie anders by hierdie sinode.

Ek weet nie of ons regtig verwag het dat daar iets drasties gaan gebeur in die NG Kerk se reis met Belhar nie. Ek was by 2007 se Algemene Sinode ook, en die gevoel op die sinodevloer daar was duidelik: die NG Kerk wil van Belhar niks weet nie. Toe ons begin praat by 2011 was daar ook maar stemme wat verskillende standpunte gestel het. Daar was die jeugwerker roerend vertel het oor sy eie reis met Suid Afrika en rassisme, en by sy kerk gepleit het dat hy Belhar nodig het in hierdie reis. Daar was die ouderling wat in geen onduidelike taal weereens aan die sinode verduidelik het dat Belhar bevrydingsteologie is en daarom teen die gesonde Gereformeerde leer is.

Daar was massas stemme buite die sinodesaal wat getweet het en aan hulle kerk gevra het om Belhar te aanvaar. Teen die einde van die debat het ongeveer 3 tweets per sekonde verskyn, en bykans almal van hulle was ten gunste daarvan dat die NG Kerk Belhar aanvaar.

En toe stem die saal. Dit was nie nodig om te tel nie, want die kleurkaarte was duidelik gewees: Die 2011 Algemene Sinode van die NG Kerk soek Belhar. Ons het op fotos later probeer tel, en soos die koerante ook berig het, meer as 95% van die saal het “ja” gestem.

Daar het trane van blydskap gevloei tydens die breuk na hierdie sessie. Daar is gelag. Mense het rondom koffie begin droom oor skuiwe in die kerk.

Natuurlik was die besluit maar klein. Daar was slegs besluit om die proses te begin om Belhar op ‘n kerkordelike wyse deel te maak van die Belydenisgrondslag van die NG Kerk. In die Gereformeerde kerk is dit ‘n stadige proses waar baie rolspelers in ag geneem word. Maar as die meer as 95% stemme van hierdie afvaardiging van predikante en ouderlinge ‘n teken is van waarheen dinge gaan, en as die gees wat geheers het tussen hulle wat deel was van hierdie vergadering iets sê van hierdie kerk, dan is daar rede om optimisties te wees.

Naby die einde van die sinodesitting het die saal saamgesing aan die woorde van Lord of the Dance. Daar was ‘n stuk ekstase in die lug. Ek het iewers agter in die saal gestaan, ek dink langs my pa, en vir hom net gesê: “mens kan nie glo dat dit dieselfde kerk as 30 jaar voor dit is nie”.

Daar is baie ander redes om optimisties te wees. Soos enige iemand wat al kampe gehou het weet, ‘n enkele ervaring dra nie jou spirituele lewe vir ‘n baie lang tyd nie. Maar hierdie was een ervaring wat ek aan wil vashou soos wat die volgende Algemene Sinode naderkom.


Sodat Belhar ons ongemaklik kan los

Hierdie week vergader die Noordelike Sinode van die NG Kerk. Dis die sinode waarin ek lidmaat is, waar ek predikant was, en waar ek dus heelwat meer mense ken as in die meeste ander streeksinodes. Ek volg die gebeure dus met ‘n redelike stuk belangstelling.

Met beide die Uniegebou en ‘n groot stuk van die APK binne die grense van hierdie sinode, asook Zimbabwe, London, ens. is die reaksie wat ons hier op Belhar gaan kry op ‘n unieke manier van belang.

So hier is waarvoor ek hoop:

Ek hoop ons hoor ‘n sterk stem wat sê dat ons nie kerk wil wees sonder Belhar nie. Ek hoop dat die Noordelike sinode die stem van die Oos-Kaap sinode sal herhaal dat Belhar ‘n geskenk is waarsonder ons nie wil voortgaan nie.

Ek hoop egter dat ons met ‘n stuk ongemak sit wanneer ons Belhar aanvaar. ‘n Kolega in die VGK sê vroeër die week vir my dat die manier waarop die NG Kerk Belhar telkens onskadelik maak, telkens herinterpreteer sodat dit nie meer ‘n kritiese stem is op ons eie optrede nie, maak dat die VGK heeltyd skepties bly oor wat ons intensies is.

Mag ons Belhar dus aanvaar as ‘n stem wat die dwaalleer wat in ons eie tradisie geleef het, en steeds leef, op die tafel sit, maar ook ‘n stem wat vir ons ‘n ‘n lig gee op die kerk wat ons wil word.

Ek hoop dus ons hoor ‘n sterk stem wat Belhar aanvaar, maar dat dit ‘n stem is wat versigtig is, omdat ons wees dat Belhar ons roep om Jesus Heer te maak. En in die woorde van Bonhoeffer, “When Christ calls a man, He bids him come and die”. Dis juis omdat Belhar ons ongemaklik laat wat ons die getuienis daarvan ernstig moet opneem.


Om Belhar te whitewash

‘n Aanhaling uit die die berig ‘Belhar kan tot ramp vir die kerk lei‘ los my met ‘n ongelooflike stuk ongemak:

“Allan Boesak het omtrent geen deel gehad daaraan nie. Dit was twee blankes wat dit geskryf het. Ons moet die feite weet, nie aannames maak nie.”

Ek wil aanvaar dat die predikant buite konteks aangehaal is, en ek wil hom volledig die voordeel van die twyfel gee. Maar die feit dat ‘n joernalis dit gebruik het, is waarskynlik ‘n herinnering dat iewers is daar ‘n klompie mense wat hiermee identifiseer. So kom ek stel dit hard en duidelik: as ons hierdie tipe opmerking moet maak voor die NG Kerk Belhar sal aanvaar, dan wil ek pleit by my kerk om nie Belhar te aanvaar nie!

As die individu wat skynbaar Belhar se outeur is die rede word om Belhar te aanvaar, dan moet ons asseblief nie Belhar aanvaar nie.

As die feit dat Belhar ‘n “blanke outeur” gehad het enigsins bydra dat ons Belhar aanvaar, dan moet ons asseblief nie Belhar aanvaar nie!

Belhar was ‘n belydenisskrif van die destydse NGSK. Die 1982 sinode van die NGSK is die “outeur”. Allan Boesak was die moderator op daardie stadium. Die wit teoloë wat op een of ander manier betrokke was by die proses, of wat saam met die sinode bely het, was uiters krities op apartheid, uiters krities op die rassisme in die land, en sal waarskynlik vandag uiters ongemaklik wees daarmee dat ‘n stelling soos hierbo enigsins ‘n pro-Belhar argument kan wees.

Jy kan nie Belhar whitewash nie. As die VGK hoogs ongelukkig gaan wees as hulle sulke stellings by ons hoor, dan neem ek hulle nie kwalik nie, en dan moet ons nie omdraai en vertel hoe onverdraagsaam hulle is omdat hulle onseker is oor die erns wat ons maak met eenheid nie.

So kom ons stop dit net hier asseblief.

(O, en oor die generaal se uitsprake wil ek nie eens praat nie!)


oppad na ‘n agenda vir kerklike debat

Ek het baie tyd vir teologiese debatte. My vriende wat saam my geswot het voel oor die algemeen ek het te veel tyd vir teologiese debatte, ek het tyd daarvoor lank nadat ek al net moes ophou en eerder praat oor die Rugby.

Ek deel ook nie die opinie dat ons moet ophou praat en iets begin doen nie. Gewoonlik wanneer ek dit hoor dan dink ek mense het nog nie genoeg gepraat nie, en wil nou iets gaan doen voor hulle mooi gedink het presies wat dit is wat hulle veronderstel is om te doen.

Ek dink ook nie facebook is ‘n sinnelose gespreksruimte nie. Daar het ek oor jare baie vriende gemaak wat my gevorm het, saam met wie ek op reis gegaan het en wie se invloed gehelp vorm het aan wie ek vandag is.

Maar ek dink wel ons moet baie ernstig praat oor ons agenda. Ons moet praat oor waaroor ons moet praat. Of as dit dan nie gaan gebeur nie, dan moet individue besluit aan watter gesprek hulle gaan deelneem. Die wat beheer het oor die bepaal van ‘n agenda het ‘n ongelooflike stuk mag, en daar is ‘n diepe verantwoordelikheid hierin.

En kom ons wees nou maar eerlik, daar is al vir dekades lank in die NG Kerk iewers ‘n ouderling of oom, ‘n dokter of ingeneur, wat dink dat die dominees besig is om te dwaal. Maar of dit verantwoordelik is om in 2012 ons agenda te skuif om hierdie saak te gaan oplos weet ek nie.

En daar is al vir dekades lank iewers in die wêreld een of ander ateïs wat glo dat die oplossing vir die wêreld is om ontslae te raak van godsdienste. Maar of dit verantwoordelik is om in 2012 ons agenda te skuif om hierdie saak te gaan oplos weet ek nie.

As die Algemene Sinode se moderatuur bymekaarkom en praat oor die onderwyskrisis in die land, die dreigende ekologiese krisis en menswaardigheid, dan voel dit vir my of ons nader beweeg aan die agenda wat op ons tafel behoort te wees. Ek weet nie wat die inhoud van hul gesprek is nie, en of ek met hulle sal saamstem nie, maar ek dink hulle praat oor dit wat ons veronderstel is om te praat. Ek weet nie of hulle agenda noodwendig die finale een is nie, en ek dink ons kan verder praat om daardie agenda nog nader te bring aan wat op ons tafel behoort te wees (HIV/VIGS? Restitusie? Belhar? En ek is seker jy kan sake byvoeg wat ons ernstig oor moet praat).

Dalk is die saak so: alhoewel ek amper onbepaald kan voortgaan met teologiese debat, het selfs ek net soveel tyd. Ek moet kies waaroor ek nou moet praat. Die ontploffings oor die afgelope paar weke het skielik ‘n agenda op ons tafel forseer wat nou bestuur moet word, wat reaksie vereis. Maar as ek reageer, dan sal dit wees om die agenda te verander, want ek dink nie ons kan bekostig om nou die Wynand’s en Hennie’s en what-have-you’s te entertain omdat die kerk nie wil praat soos wat hulle graag wil hê daar gepraat moet word nie. Ons moet praat oor Belhar, nie Dordt nie. Ons moet praat oor hoe ons hulle wat vir generasies lank uitgesluit was kan insluit, nie oor hoe ons kan seker maak wie van die mense wat tans “in” is ons dalk van ontslae moet raak nie.

Dalk is dit waaraan ons ons deelname moet begin toets: stook ons net die vuur deur aandag te gee aan die perd-boeke en inkwisisies, of is ons deelname aan hierdie gesprek konstant besig om te vra dat ons die agenda verander na dit wat ons veronderstel is om oor te praat.


Sê Belhar iets wat nuut is?

Een van die argumente wat redelik algemeen is, is dat Belhar “niks nuuts sê nie”. Party gebruik is in verdediging van die aanvaarding van Belhar as belydenisskrif, “Belhar sê wat die drie formuliere van eenheid en die Bybel self sê, dus is daar geen rede waarom ons nie Belhar moet aanvaar nie”, en ander as motivering om Belhar nie as belydenisskrif te aanvaar nie, “Belhar sê elkgeval net wat die drie formuliere van eenheid reeds sê, so waarom moet ons dit nou ook aanvaar?”.

Maar ek dink dis problematies om te sê Belhar sê niks nuut nie.

Natuurlik, ons is al hoeveel maal daardeur: Belhar is inderdaad “Bybels” (‘n opmerking wat ek dink uiters problematies kan wees, maar goed) en ook binne die Gereformeerde tradisie. Maar sê dit iets nuuts?

Belydenisskrifte kies as gevolg van die konteks waarbinne dit ontstaan het om aan sekere aspekte van die tradisie te beklemtoon. Dit sê nie daardeur dat ander aspekte verkeerd is nie, bloot dat in hierdie tyd, op hierdie plek, is dit die aspekte van ons geloof wat ons dink in die hart van Christen wees behoort te wees (soos ek reeds genoem het, ek dink belydenisskrifte praat oor wat ons glo ons moet word).

Belhar praat oor eenheid, versoening en geregtigheid spesifiek, en plaas dit binne die raam van die Drie-enige God en Jesus as Heer. Dit kies spesifiek teen die idee dat ons lewe saam met ander minder belangriker is as ons lewe saam met God. Nou kan ons sê dat dit nie nuut is nie, dit is immers die twee dele van die liefdesgebod, en ons kan die idee dat ons lewe saam met ander net so belangrik soos ons lewe saam met God is immers terugvat na die vroegste tradisie oor Jesus toe.

Maar kom ons wees eerlik, daar bestaan vir eeue reeds ‘n sterk lyn wat die “etiese” ‘n as van minder belang vir geloof ag. Party sal steeds daarvoor argumenteer. Die etiese word ‘n “nice extra”. Dit was die teologie van ons sondagskole en jeugaksies. Dit was die teologie van die kerk waarvan ek my lewe lank al deel is.

In reaksie op so ‘n teologie is Belhar “nuut”. Nuut soos wat die Reformasie oor sekere goed “nuut” was (in die sin dat dit elemente van die tradisie weer in herinnering geroep het). Belhar praat dis vir ons nuut. Dit praat nuur deur eenheid, versoening en geregtigheid, aspekte wat nog altyd op papier vir die kerk belangrik was, so te verwoord dat ons nie langer kan voortgaan met ‘n spirituele geloofslewe wat hierdie sake as “nice extras” sien nie.


om voorlopig te bid en te bely

Ek worstel steeds met wat Belhar vir die NG Kerk beteken.

Ek hoor twee stemme wat my bekommerd maak.

Die een kom vanuit die NG Kerk, en laat dit klink asof die besluit van laas week, of ten minste die afhandeling van die kerkordelike proses rondom Belhar, een of ander magiese krag het. Asof die besluit self iets aan die kerk verander het.

Die ander stem kom vanuit verskeie oorde, en wys daarop dat die NG Kerk nog nie Belhar leef nie. Dit wys dat ons steeds ‘n toonbeeld is van die dinge waarteen Belhar praat, en vra dus vrae oor die motief vir hierdie belydenis.

As kind het my ma en pa vir my die Onse Vader geleer. Ek kon dit opsê op ‘n punt in my lewe wat nou versteek is onder lae en lae van my geheue. Ek kon dit moontlik bid voor ek die woorde wat daarin voorkom verstaan het.

Deur doop, katkisasie, jeugbyeenkomste, massas verhoudinge met verskeie mentors deur die loop van my lewe, Bybelkunde as vak op skool, ses jaar se teologiese studies, duisende bladsye se leeswerk, kampe, uitreike, ‘n lewe in Suid Afrika, teleurstellings, uitdagings, hartseer, ja, en deur nog baie meer, het ek stadig maar seker ‘n klein stukkie geleer van wat dit beteken om te werk om die aarde meer na die koninkryk van God te laat lyk, om tevrede te wees met ‘n eenvoudige lewe, om my die wat my kwaad aandoen te begin vergewe. As jy egter na my lewe sou kyk, sou jy met reg kon uitwys dat ek nie werklik glo wanneer ek hierdie gebed bid nie.

Ek bid immers vir my daaglikse brood, en bekommer my steeds wanneer dit lyk of die geld min raak.

Ek vra dat die een wat God genoem word, die een wat nie ek is nie, se naam geheilig moet word, maar werk steeds vir my eie eer.

Ek val nie net perongeluk in versoekinge nie, maar gaan soek dit uit, plekke waar ek weet dat daar ‘n beter lewe moontlik is kies ek met tye bewustelik vir dit wat ek weet boos is, partymaal bloot omdat ek nie kans sien vir die alternatief nie.

Ek wonder of belydenisse nie maar ook so werk nie.

Ons sien mos allerhande vreemde groepe in die kerk wat heeltyd dit laat lyk asof die opsê van ‘n belydenis impliseer dat daar geen twyfel is nie, en dat alle aspekte van my lewe deur die belydenis gekleur word. Maar dit is nie waar vir Belhar of enige ander belydenis nie. Opm te bely is om te bid. Om twyfelend woorde te gee aan dit wat ek hoop kan wees.

So moenie te selfversekerd wees oor jou kerk se belydenis van Belhar nie.

Moet ook nie te sinies wees oor jou kerk se belydenis van Belhar nie.

Ons het dit nie gemaak nie. Maar ons bely nooit omdat ons dit gemaak het nie, maar altyd juis omdat ons glo dat ons nog oppad is na dit wat ons bely toe.