Category Archives: Bybel

Belhar en die Bybel – ‘n lyn in die sand

So hier is wat my kry oor hierdie Belhar gesprek: dat daar mense is wat regtig verwag dat ons weer ‘n keer moet verduidelik dat Belhar teologies OK is, dat Belhar in lyn met die Bybel is. So asof dit nou een of ander nuwe insig is dat die Belydenis van Belhar “in ooreenstemming met die Woord van God” is. Net so verlammend is die tegniek om te vra dat die NG Kerk tog nou eers weer ‘n keer ‘n kommissie moet aanstel om te gaan navorsing doen oor Belhar, met harde woorde soos:

“Dit is skokkend dat selfs die Algemene Sinode nog geen teologiese studie van Belhar gedoen het nie. Nie een enkele van die besluite wat tot dusver oor Belhar geneem is, is geneem op grond van ‘n objektiewe evaluering voor die Sinode nie.”

Of:

“… skryf: “Die Algemene Sinode het immers al jare gelede besluit dat die inhoud en strekking van Belhar met die Bybel ooreenstem en só word di took in die voorgestelde nuwe artikel 1 van die Kerkorde verwoord.” Ja, dit is blykbaar wat die Sinode besluit het, maar dis besluit sonder enige studiestuk wat amptelik aan die Sinode voorgelê is.”

Nou wil dit vir my voorkom of hierdie uitsprake tegnies waar is. Maar die tegniese rus op goed soos “objektiewe evaluering voor die Sinode” en “amptelik aan die Sinode voorgelê”. Ja, jy nie so ‘n evaluering in die agenda of handelinge van ‘n Algemene Sinode sal vind nie, maar dit beteken nie dat dit nie bestaan nie, en die verwysings daarna is wel mooi duidelik in die agenda. So hier is hoe ek die storie lees.

In 1982 word Belhar opgestel en die Algemene Sinode sê:

* “Die Algemene Sinode het kennis geneem van die amptelike skrywe van die NG Sendingkerk, maar was tydens hierdie sitting nie in ‘n posisie om ‘n diepgaande studie daarvan te maak nie

dra dit aan die Breë Moderatuur op om die stukke van die NG Sendingkerk te bestudeer en onverwyld met die NG sendingkerk hieroor in gesprek te tree.”

En dan later

“Die Sinode het met groot smart verneem dat ‘n belydenisstuk as uitvloeisel van ‘n Status Confessiones as in “konflik” teenoor die Ned Geref Kerk en gelykstaande met ons ander belydenisskrifte, in die lig gestuur is.”

1986 kom en daar word besluit:

“1.3.2  die Algemene Kommissie vir Leer en Aktuele Sake en die Algemene Regskommissie ontvang die opdrag om in die lig van die” Antwoord van die Breë Moderatuur aan die NGSK oor die Konsepbelydenis” (Agenda 1 986 pt 2.1.3.1.6 op bl 22) asook ander tersaaklike stukke soos bv die studiestuk van die Sinodale Kommissie van die NG Kerk in SA, Agenda beskrywingspunt B4.5 (op bl 452) die nuwe “Kerk en Samelewing” en alle besluite van die NGSK Sinode, asook die Acta van die Algemene Sinode 1982, wat ons verhoudinge raak die Belharbelydenis te beoordeel en ‘n verslag aan die Breë Moderatuur voor te lê.

Die Breë Moderatuur ontvang opdrag om in die lig van 1.3.2 hierbo na bevind van sake te handel. Die Sinode dra dit aan die Breë Moderatuur (Algemene Sinodale Kommissie) op om so spoedig moontlik die beoogde samesprekings en onderhandelings aan te knop en by die eersvolgende Sinode verslag te doen”

As ek dit reg lees, was die studiestuk van AKLAS toe nooit terug na die Algemene Sinode toe nie, omdat die opdrag was dat die studiestuk na die ASK toe moet gaan, en die ASK die opdrag kry om verslag te doen, nie AKLAS nie (jammer vir al die afkortings). Punt is egter, hierdie studiestuk is opgestel, en dit het voor die ASK gedien, en dit kan nou afgelaai word. As ons die Algemene Sinode se integriteit hier in twyfel gaan trek, asof daar nie ernstig oor besluite gedink was nie, dan kan ons werklik maar min dinge vertrou wat uit ons tradisie kom.

Daar is baie mooi goed hierin (soos die deel oor belydenis wat soos hoes is), en ook goed waarmee van ons dalk vandag sal verskil (soos die evaluasie van Kairos), maar hier is die punt wat belangrik is:

“Sonder vrees vir teenspraak kan gese word dat die positiewe uitsprake van die BB in ooreenstemming met die Skrif en die gereformeerde belydenis is en daarom deur die NGK onderskryf kan word.”

Oor die manier waarop Belhar die implikasie van die belydenis verwoord is daar ‘n stuk ongemak, maar die ongemak lê hoofsaaklik daarin dat die studiestuk wil uitwys dat na Kerk en Samelewing kan die kritiek van Belhar nie meer so eenvoudig op die NG Kerk van toepassing gemaak word nie. Maar die NG Kerk se eie studiestuk erken dat die teologie waarmee die NG Kerk in die verlede gewerk het verkeerd was (daar bly tog iets mooi, iets kerkliks, daarin dat die NG Kerk kan erken dat ons droog gemaak het).

In 1990 lees ons van hierdie verslag:

“Nadat AKLAS ‘n stuk op 2/9/88 aan die ASK voorgelê het, en nadat al die lede hulle kommentaar daarop kon lewer, het die ASK besluit om soos volg by die Algemene Sinode aan te beveel as beleidstandpunt oor hierdie saak:”

en direk daarna

“5. Die ASK oordeel dat die Belharbelydenis op sigself genome nie met die drie Formuliere van Eenheid in stryd is nie en dat dit nie verwydering tussen kerke hoef te bring nie.

8. Die ASK oordeel dat bepaalde uitsprake anders geformuleer kon gewees het, oa par 4 van die Belharbelydenis en dat die uiteensetting van “Kerk en Samelewing” oor die Here as God van “die arme en verontregte” , die Bybelse uitsprake in die verband suiwerder stel (vgl par 143-151 van Kerk en Samelewing).”

So daar is navorsing gedoen, daar was ‘n proses gewees, en Belhar is aanvaar as in lyn met die leer van die kerk, al is daar nog in 1990 gevoel dat Kerk en Samelewing op sekere punte ‘n beter formulering sou wees, en meer nog, dat dit belangrik is om dit uit te wys.

Dit bring ons by 1998, waar die sinode weer sê:

“Die Algemene Sinode aanvaar dat die Belydenis van Belhar op sigself genome nie met die Drie Formuliere van Eenheid in stryd is nie.”

Daar kom dan ‘n amendement in wat die voorstel wou wysig om by te voeg

“alhoewel die kerk oordeel dat bepaalde sake anders geformuleer kon gewees het”

Hierdie amendement word verwerp, wat dus ‘n klein skuif weg is van die besluit van 1990, of dalk het ons net intussen geleer dat daar verskillende maniere is om goed te verwoord, en dat ons nie altyd die een teen die ander hoef op te weeg nie.

Daar is natuurlik ander dinge waaroor ons meer verskil. As jy deur die geskiedenis lees is die stem dat Belhar nie ‘n belydenisskrif behoort te wees nie altyd baie duidelik. Maar, die NG Kerk het nog altyd duidelik en ondubbelsinnig gesê dat daar geen teologiese probleem met Belhar is nie en dat Belhar in lyn met “die drie Formuliere van Eenheid” is (wat seker veronderstel dat dit in lyn met die Bybel ook is, soos wat die studiestuk duidelik maak).

So hier is my punt dan nou weer: verwag ons dan nou nogsteeds dat ‘n predikant van die NG Kerk haar/homself moet verdedig omdat ons ‘n standpunt inneem wat bloot in lyn met 25 jaar se besluite van die NG Kerk is? As ek as predikant van die NG Kerk bloot sê dat ek dink Belhar is teologies in lyn met die Bybel en met ons Gereformeerde tradisie, dan het ek mos nie nodig om myself te verdedig nie? Die teendeel moet mos eintlik eerder waar wees.

Die punt is nie dat alles wat die kerk ooit sê slaafs en kritiekloos aanvaar moet word nie. Dit was nog nooit hoe ek oor die kerk gedink het nie. Maar om dele van die kerk van dwaalleer te beskuldig (ook indirek, deur iets wat as ‘n belydenis beskryf word deur party as dwaalleer te beskryf) is ‘n ernstige aanklag. Dalk het ons al vergeet hoe ernstig dit is. Die oomblik wanneer ons mekaar van dwaalleer begin beskuldig, dan word ‘n gesprek waarin ons na mekaar luister bykans onmoontlik. Dit alleen moet ons uiters versigtig maak om in ‘n tyd waarin ons na mekaar moet luister oor dwaalleer te praat. Die feit dat die NG Kerk vir 25 jaar lank by herhaling Belhar as in lyn met die Bybel en ons tradisie beskryf het behoort hierdie grens in ons gesprek nog ‘n bietjie meer ernstig op te neem. ‘Dit is natuurlik nie ‘n harde grens nie, dit kan maklik oorgesteek word. Ek weet dat daar steeds stemme gaan opgaan wat wil aandring dat, anders as wat ons nog altyd sê, Belhar dwaalleer bevat.

Die gesprek waarvoor ek ruimte wil maak lê egter duskant hierdie grens. Dis ‘n gesprek wat gaan oor hoe ons oor belydenisse dink, hoe ons oor belydenisvorming dink en oor wat ons dink dit beteken wanneer Gereformeerdes belydenisse onderskryf. En hier dink ek kan ons maar ruimte hê om van mekaar te verskil. As ons met mekaar kan ooreenkom dat ons mekaar se belydenisse as in lyn met die Bybel beskou, dan kan ons maar verskil oor of ons dit as ‘n belydenis onderskryf.

So kan ons nie maar net ooreenkom om hier ‘n lyn in die sand te trek nie: oor Belhar as belydenisskrif kan ons verskil, maar ons bevestig in ons gesprek met mekaar dat Belhar in lyn met die Bybel is, soos ons nog altyd doen.

* Daar was ‘n fout in die oorspronklike weergawe van hierdie blogpost. Die eerste besluit wat nou korrek as ‘n besluit van 1982 se Algemene Sinode aangedui was, was oorspronklik verkeerdelik as ‘n besluit van 1986 se Algemene Sinode beskryf. Vir deursigtigheid kan die oorspronklike weergawe hier gelees word. Dit verander egter niks aan die argument nie.

Advertisements

Sê Belhar iets wat nuut is?

Een van die argumente wat redelik algemeen is, is dat Belhar “niks nuuts sê nie”. Party gebruik is in verdediging van die aanvaarding van Belhar as belydenisskrif, “Belhar sê wat die drie formuliere van eenheid en die Bybel self sê, dus is daar geen rede waarom ons nie Belhar moet aanvaar nie”, en ander as motivering om Belhar nie as belydenisskrif te aanvaar nie, “Belhar sê elkgeval net wat die drie formuliere van eenheid reeds sê, so waarom moet ons dit nou ook aanvaar?”.

Maar ek dink dis problematies om te sê Belhar sê niks nuut nie.

Natuurlik, ons is al hoeveel maal daardeur: Belhar is inderdaad “Bybels” (‘n opmerking wat ek dink uiters problematies kan wees, maar goed) en ook binne die Gereformeerde tradisie. Maar sê dit iets nuuts?

Belydenisskrifte kies as gevolg van die konteks waarbinne dit ontstaan het om aan sekere aspekte van die tradisie te beklemtoon. Dit sê nie daardeur dat ander aspekte verkeerd is nie, bloot dat in hierdie tyd, op hierdie plek, is dit die aspekte van ons geloof wat ons dink in die hart van Christen wees behoort te wees (soos ek reeds genoem het, ek dink belydenisskrifte praat oor wat ons glo ons moet word).

Belhar praat oor eenheid, versoening en geregtigheid spesifiek, en plaas dit binne die raam van die Drie-enige God en Jesus as Heer. Dit kies spesifiek teen die idee dat ons lewe saam met ander minder belangriker is as ons lewe saam met God. Nou kan ons sê dat dit nie nuut is nie, dit is immers die twee dele van die liefdesgebod, en ons kan die idee dat ons lewe saam met ander net so belangrik soos ons lewe saam met God is immers terugvat na die vroegste tradisie oor Jesus toe.

Maar kom ons wees eerlik, daar bestaan vir eeue reeds ‘n sterk lyn wat die “etiese” ‘n as van minder belang vir geloof ag. Party sal steeds daarvoor argumenteer. Die etiese word ‘n “nice extra”. Dit was die teologie van ons sondagskole en jeugaksies. Dit was die teologie van die kerk waarvan ek my lewe lank al deel is.

In reaksie op so ‘n teologie is Belhar “nuut”. Nuut soos wat die Reformasie oor sekere goed “nuut” was (in die sin dat dit elemente van die tradisie weer in herinnering geroep het). Belhar praat dis vir ons nuut. Dit praat nuur deur eenheid, versoening en geregtigheid, aspekte wat nog altyd op papier vir die kerk belangrik was, so te verwoord dat ons nie langer kan voortgaan met ‘n spirituele geloofslewe wat hierdie sake as “nice extras” sien nie.


Sal ons Lukas 4 weer saam met Bosch lees?

Die sinode is geopen met ‘n lees van Lukas 4:16-32. Die kort preek was maar oor hoe ons teologies moet besin oor wat Jesus gesê het, en dit nie net moet vergeestelik of net moet verletterlik nie, en die vraag gevra of ons hoor wat Jesus sê, of wat ons wil hoor. Of something soos dit.

David Bosch het ongelooflik baie oor Lukas 4 geskryf. As jy net kyk na wat gewig kry (p108-113 van Transforming Mission), dan is hierdie perikoop in Lukas vir Bosch ongelooflik belangrik. Om dit in perspektief te plaas, hy skryf net so veel oor Lukas 4 as wat hy oor die Missio Dei skryf. Dit is natuurlik deels omdat hy moet verduidelik presies hoe hy hierdie perikoop lees. Maar ook omdat die idee dat God se wraak weggeneem word sentraal staan aan Bosch se missiologie.

Maar dit is gelaaide woorde om hierdie sinode mee oop te maak. Alhoewel ek dink dit die woorde is wat ons moet hoor in hierdie tyd. Dat God nie die een is wat die straf oor ons vyande bring nie, maar wat genade gee. Maar meer nog, die manier hoe Jesus sy eie mense kom uitdaag met stories dat God gekies het vir ‘n weduwee in Sarfat. En dan natuurlik die “vrylating” kern van die teks. Belhar se vraag wat voor ons lê is vir my veral of ons ‘n teologiese skuif sal maak om ons refleksie op Suid Afrika te grond in die ervaring van hulle wat aan die onderkant van die samelewing is. Lukas 4 sê ons mag nie anders doen nie.

Sal interessant wees as ons Lukas 4 op ‘n verskeie punte in hierdie vergadering weer bespreek, en vra of dit waarmee ons besig is in die tradisie van Lukas 4 inpas…