My storie oor artikel 1

Hierdie is die langste blogpost wat ek nog ooit geskryf het (ek dink). Maar hier is my storie oor artikel 1.

Toe Jean Oosthuizen se onlangse harde woorde oor die artikel 1 proses verskyn, was die eerste twee mense op my facebook feed wat dit deel mense wie se persoonlike standpunte oor Belhar ek baie goed ken. Een wat al gereeld laat val het dat Belhar eintlik maar bietjie dwaalleer is, ‘n ander wat nog deurlopend duidelik was dat artikel 1 slegs aanvaarbaar kan wees as Belhar op presies dieselfde wyse as ander belydenisskrifte in die kerkorde ingeskryf word, en dat variasie in die belydenisgrondslag van lidmate van dieselfde kerk onmoontlik is. Twee stemme, een vir wie dit onmoontlik is om in ‘n kerk te wees waar Belhar ‘n belydenisskrif is, die ander vir wie dit onmoontlik is om in ‘n kerk te wees waar party teen Belhar as ‘n belydenisskrif is. So lyk dit my.

Aangesien ek my eie voortgaande ondersteuning van artikel 1 herhaaldelik moes verduidelik die afgelope paar maande, gaan ek dit nou maar nog ‘n keer doen. Ek sien almal wil deesdae namens lidmate praat: verduidelik hoekom lidmate nie kom stem het nie (ek sal waag om hier onder aan te dui wat die grootste rede daarvoor is, en dit deur goeie navorsing te ondersteun) of waarom hulle nee gestem het, sal ek amper dieselfde doen, vertel waarom lidmate ja gestem het. Maar ek sal dit maar net by een lidmaat hou: ekself. As ek met iemand praat is dit egter daai gemeentes wat met oorweldigende meerderhede die voorgestelde artikel ondersteun het (en die nuwes wat nog bykom, want ten spyte van die publieke onrus is daar steeds gemeentes wat met 80% of meer stemme ja stem vir artikel 1). Ek het ja gestem, en ek kan maar net vertel waarom ek steeds oortuig is dat dit ‘n goeie idee was. Dalk help dit ander om te verduidelik waarom hulle ook ja gestem het.

Ek sou artikel 1 in sy huidige vorm nie kon uitdink nie. Ek sou dit nie kon uitdink nie, want as jy my laat droom oor die kerk dan sou die kerkorde nie so gelyk het nie. Ek het nogals gehou van die oorspronklike voorstel.

KERKORDE ARTIKEL 1

1. Die Nederduitse Geformeerde Kerk is gegrond op die Bybel as die heilige en onfeilbare Woord van God.

2. Die leer wat die Kerk in ooreenstemming met die Woord van God bely, word verwoord in die belydenisskrifte wat deur kerkvergaderinge, ampsdraers en lidmate onderskryf word.

3. Die Kerk bely:

3.1 in verbondenheid met die vroeë kerk die ekumeniese belydenisse, naamlik die Apostoliese Geloofsbelydenis, die Geloofbelydenis van Nicea en die Geloofsbelydenis van Athanatius;

3.2 in verbondenheid met die kerk van die reformasie die drie Formuliere van Eenheid, naamlik die Heidelbergse Kategismus, die Nederlandse Geloofbelydenis en die Dordtse Leerreëls;

3.3 in verbondenheid met die kerk in die Suider-Afrikaanse konteks die Belydenis van Belhar.

4. Die Kerk aanvaar dat die onderskrywing van bykomende belydenisse naas die ekumeniese belydenissse en die drie Formuliere van Eenheid sonder dwang geskied.

5. Die Kerk aanvaar dat die taak van belydenisvorming nie afgehandel is nie en dat ‘n beter verstaan van die Woord van God kan lei tot wysiginge aan die belydenisgrondslag van die Kerk.

Die idee dat ons belydenisskrifte nie as dokumente wat uit die hemel geval het aanvaar nie, maar as dokumente wat in ‘n spesifieke tyd en plek ontstaan het sou ons gehelp het. Ons belydenisse het in die vroeë kerk, tydens die Reformasie, en in die onlangse geskiedenis van Suider Afrika onstaan. Ons is ‘n kerk wat in verbondenheid met hierdie drie momente leef. Ons belydenisskrifte herinner ons aan die belangrike dinge wat in hierdie drie momente vir ons duidelik geword het.

Ek was egter nie orals gemaklik met die voorstel nie. Nadat dit publiek gemaak is was ek die eerste een wat skriftelik kommentaar gelewer het daarop:

Die idee dat spesifiek Belhar sonder dwang bely word is uiters geforseerd so op sy eie. Kom ons laat dit of uit, of verander dit om te sê dat alle belydenisse sonder dwang bely word. Ons sou tog uit ons geskiedenis kan leer dat die afdwing van enige belydenis die getuienis van die kerk ondergrawe. Soos dit nou lees wonder ek dadelik of ek dan maar die NGB kan afdwing?

Daar moet geen onduidelikheid wees oor waar ek oor Belhar staan nie. Ek het voor die sinode my eie energie ingegooi om ‘n baie spesifieke voorstel oor hoe ons Belhar gemeentes toe moet vat op die tafel te help sit. ‘n Handleiding wat gesamentlik tussen NG en VG predikante geskryf is (alhoewel ek die enigste NG predikant was wat uiteindelik daaraan help skryf het, was daar verskeie ander vriende betrokke by die proses om dit te ontwikkel), en wat as Leef Belhar deel van die gereedskapskis van die NG Kerk geword het. Ek weet nie hoeveel dit ooit gebruik was nie, want dit het eintlik gevra dat NG en VG lidmate saam deur Belhar werk, nie om weer te gaan beoordeel of dit nou in lyn is met die Bybel, of om te gaan uitwerk hoekom dit in lyn met die Bybel is nie, maar omdat hulle reeds aanvaar dat dit in lyn met die Bybel is en wil uitwerk wat dit beteken vir hulle lewe.

2013 se Algemene Sinode het my egter geskuif. Nie oor Belhar nie, maar oor hoe dit sal lyk om Belhar te aanvaar. Vreemde dinge gebeur by ‘n sinodesitting. Ons praat met mekaar. Luister na mekaar. Hopelik. Ek moet luister na die klein handjie vol afgevaardigdes wat regtig nie oortuig was dat Belhar as ‘n belydenisskrif aanvaar moes word nie. In een wegbreekgesprek het twee van die sterkste teenoorstaande stemme wat afgevaardig is mekaar in die oë gekyk met die woord: “ek wil saam met jou in die kerk wees, hoe gaan ons dit regkry?” Artikel 1 was die resultaat, en ek was oortuig dat ek ‘n kerk verkies wat hierdie tipe ruimte maak. Dit was hierdie momente wat my so positief oor konsensus laat skryf het na die sinode.

Maar wat het artikel 1 beteken. En kom ons wees nou maar eerlik en praat net oor die gedeelte rondom Belhar, want dit mos maar waar die spanning lê.

2.2 Die Belydenis van Belhar is deel van die belydenisgrondslag van die Kerk, op so ʼn wyse dat daar ruimte is vir lidmate, ampsdraers en vergaderinge wat dit as in ooreenstemming met die Woord van God bely, sowel as vir lidmate, ampsdraers en vergaderinge wat dit nie as ʼn belydenisskrif onderskryf nie.

Daar is ‘n belangrike onderskeid tussen hoe die debat oor die Belydenis van Belhar populêr verpak word en hoe dit hier beskryf word. Populêr lyk dit my word gemaak asof daar twee groepe is: die wat dink Belhar is reg en die wat dink Belhar is verkeerd. Die wat dink Belhar is Bybels en die wat dink Belhar is nie Bybels nie. Party in die kerk sal Belhar bely as in ooreenstemming met die Woord van God en ander sal dit nie as ‘n belydenisskrif onderskryf nie. Anders as die populêre gesprek is hierdie twee opsies is nie teenoorstaandes nie. 2.2 van die voorstel is egter in lyn met alles wat die Algemene Sinode voorheen gesê het. Die voorstel aanvaar dat beide groepe aanvaar dat hierdie dokumente wat deur die destydse NGSK as ‘n belydenisskrif geskryf is in lyn met die Bybel is en nie in skryf is met die ander belydenisskrifte nie maar erken dat daar in die NG Kerk verskille is oor of die Belydenis van Belhar deur die NG Kerk as ‘n belydenisskrif aanvaar moet word.

In wese veronderstel dit dus nie teenoorstaande teologiese posisies nie, maar erken wel dat verskillende goed as sentrale punte gesien word. Of, om my eie idee oor belydenisskrifte te gebruik, die tweede opsies erken beide dat wat in 1982 en 1986 deur die NGSK gesê is Bybels is, maar verskil oor of hulle hulle eie identiteit vind “in verbondenheid” met die NGSK se oortuiging. As ons werklik tegnies wil raak dan sal ek sê die vraag is of ‘n erkenning dat Belhar in lyn met die Bybel is genoegsame getuienis is dat jy teen die dwaalleer is wat apartheid teologies regverdig het, wat gesê het dat mense van verskillende rasse inherent onversoenbaar is, of dat ‘n politieke beleid wat een groep oor ‘n ander laat heers op grond van een of ander biologiese merker Bybels regverdig kan word. In Suid Afrika is ek tog oortuig dat Belhar vir die NG Kerk ‘n uiters belangrike simbool is dat ons hierdie dwaalleer verwerp, maar ek weet nie of ek dit ‘n vereiste wil maak voor ek oortuig is dat jy hierdie dwaalleer verwerp nie (as ek doen dan word ek immers gekonfronteer met die histories swart kerke wat dit nie as ‘n belydenisskrif wil aanvaar nie, of deur die verskeie kerke reg oor die wêreld wat dit nie as ‘n belydenisskrif wil aanvaar nie, en moet ek vra of ek ook hier moet twyfel of hulle hierdie dwaalleer verwerp).

Die voorstel gaan dus uit van die aanvaarding dat die Belydenis van Belhar teologies suiwer is. Dit het ek reeds tydens 2013 se sinodesitting bevestig met van die mense wat hierdie voorstel help formuleer het. Dit het Nelis Janse van Rensburg ook reeds tydens die sinodesitting in die interpretasie van die besluit verduidelik:

Daar is mense wat sê hulle stem saam dat hierdie in ooreenstemming met die Woord van God is, maar alles wat gesê word wat in ooreenstemming met die Woord van God is hoef nie noodwendig ‘n belydenisskrif te wees nie, daarom wil hulle dit nie hê as ‘n belydenisskrif nie. Daar is ander wat sê hierdie moet ‘n belydenisskrif wees en dit is in ooreenstemming met die Woord van God. Die besluit wat vandag geneem is maak voorsiening vir beide hierdie twee groepe, sodat mense wat sê hierdie is in ooreenstemming met die Woord van God en hierdie moet ‘n belydenisskrif wees dit baie duidelik kan sê, maar dat diegene wat sê ons dink nie dit moet ‘n belydenisskrif wees nie die kan oor ruimte vind binne die beskrywing van die punt in die kerkorde. Die eintlike waarheid is dat ons niemand dwing om ‘n belydenisskrifte te aanvaar nie…

Dis ‘n kort video wat ons gerus weer kan kyk. Natuurlik kan daar verskeie ander maniere wees waarop artikel 1 interpreteer kan word, en ons weet mos dat wanneer ‘n teks eers neergesit word dan het ons nie meer beheer oor die interpretasie daarvan nie, maar om die vorige interpretasies te ignoreer wanneer ek ‘n teks interpreteer is tog nie baie verantwoordelik nie. Hierdie was die aanvanklike interpretasie. Ander interpretasies is moontlik, maar ons moet tog maar net in gesprek gaan met hierdie interpretasie voor ons ander interpretasies oopmaak. Ag, ons hoef seker nie, ons kan seker maak wat ons wil, maar ek het gekies om met hierdie interpretasie te werk van Oktober 2013 af, en dis steeds waar ek staan.

Oor wat ons bedoel met “sonder dwang” lyk dit my moet ons nog verder praat. Mary-Anne Plaatjies van Huffel het ook hieroor gepraat tydens 2013 se sinode. Maar een ding weet ek, met ‘n kerk wat aandring dat belydenisskrif wel afdwingbaar is sal ek maar sukkel. Dalk moet ons verder praat oor hierdie “sonder dwang” ding, ook oor wat dit beteken oor ons ander belydenisskrifte.

Vir my was dit nog altyd duidelik dat artikel 1 nie ‘n radikale besluit was nie. Maar ek weet nie of ek radikale besluite van Algemene Sinodes verwag nie. Eintlik was my gevoel dat hierdie artikel net ‘n beskrywing is van waar ons tans is: ons kan nie rede sien waarom daar teologiese probleme met die Belydenis van Belhar is nie maar ons stem nie saam oor of dit ‘n belydenisskrif moet word nie. Dit is waar ons is en ons het kerkordelik uitting daaraan probeer gee.

En vir al hierdie redes kon ek met ‘n rustige hart my persoonlike steun vir hierdie voorstel gee. En dalk is dit van die redes wat agter gemeentes wat met 80% of 90% hulle steun aan die artikel gegee het se besluite sit. Dalk was daar ander.

‘n Paar ander opmerkings is dalk ook belangrik.

Ek het oor die afgelope 2 jaar baie gedink oor hoe my persoonlike standpunte in gesprek staan met die standpunte van ‘n kerkverband. Ek is ‘n dosent aan ‘n universiteit. Ek word betaal om standpunte te hê en ek het nogals baie van die goed. Die waarheid is dat ek baie keer standpunte het oor dinge waaroor ek nog maar min gedink het. Al werk ek in my eie teologiese werk met ‘n benadering wat baie sterk beklemtoon dat die oortuigings wat ek het nou verbind is aan my eie posisie en konteks dink ek nog maar steeds dat ek gewoonlik beter wees.

David Bosch skryf:

l am deeply indebted to Michael Polanyi. At one point, however, I have to criticize him: he seems to have no eye for the community as bearer of the faith. He almost exclusively uses the first person singular. He seems to be unaware of the extent to which he has, in this respect, internalized and succumbed to the individualism of the Enlightenment. However, unlike philosophical schools or scientific experiments, theology has no life unless it is borne by a community.

‘n Sinode is natuurlik nie die enigste gemeenskap wat ons kerk noem nie. Dit is maar een vorm daarvan. Maar as teoloog is ek oortuig dat ons hierdie gesamentlike oortuigings ernstig moet opneem. Nie as finale woord nie. Nie as die karikatuur wat ons van “geloofsonderskeiding” gemaak het, asof hierdie een moment meer van God se teenwoordigheid sou gehad het as ‘n ander nie. Eintlik moet ons maar ernstige bedenkinge hê oor enige finale woord van ‘n sinodesitting as ons hierdie idee van ‘n teologie wat deur die gemeenskap gedra word ernstig opneem. Want hoe sal hierdie groep wit, hoofsaaklik mans, met ‘n oordrewe hoeveelheid akademiese opleiding dan nou ‘n finale woord kan spreek. Maar daar is vir my waarde daaraan dat ons kan sê: “so dink ons, en dit is anders as wat ek alleen dink”.

Artikel 1 was vir my uiteindelik hoe “ons” gedink het. Dit sal weer verander. Dit sal konstant verander. En dit sal altyd anders wees as wat “ek” dink of glo. Dit is OK. Dit is dalk ook ‘n eerliker manier om oor ons belydenisskrifte te praat, want na al die groot uitsprake oor belydenisskrifte, is die waarheid mos dat in werklikheid is ons nie regtig so ernstig oor belydenisskrifte nie. Iemand wat meer van die geskiedenis weet verduidelik die ander dag vir my dit kom eintlik al eeue. In die vroeë Kaapkolonie was daar al dominees wat nie met die Heidelbergse Kategismus saamgestel het nie en wat nie by al die reëls oor hoe hulle daaroor moet preek wou hou nie. Van al hierdie reëls oor hoe Gereformeerdes met belydenisskrifte omgaan verstaan ek maar min. In ‘n kerk wat eintlik maar liggies met belydenisskrifte omgaan het ek min hieroor geleer in my eie kategese en selfs as ‘n teologiese student. Party sal ontsteld wees daaroor, maar ek vermoed meeste lidmate en predikante in die NG Kerk gaan maar elkgeval so liggies om met die belydenisskrifte (kyk maar na ons kategese materiaal, ons preke, ons liturgie of selfs sinodale besluite en vra hoeveel van ons belydenisskrifte werklik hierin ‘n rol speel). So waar belydenisskrifte so hoog opgeskryf word, of dit nou deur mense is wat Belhar as ‘n belydenisskrif wil sien of nie, wil ek tog maar vra dat ons net konsekwent sal wees en dieselfde klem op al ons belydenisskrifte moet plaas. Of kan ons nie maar net erken dat daar reeds ‘n groot mate van ruimte in die kerk is dat ons bykans met ‘n “belydenisskrif in ‘n belydenisskrif” (soortgelyk aan ‘n kanon binne ‘n kanon?) werk nie? Die een oom in die ouetehuis by ons se woorde oor artikel 1 was “ag dominee, ek stem in elkgeval met 5 van die 6 belydenisskrifte nie saam nie, nog een waarmee ek nie saamstem nie gaan nie ‘n verskil maak nie”. Dalk moet dit ook maar kerkordelik beskryf word iewers, sodat ons die skisofrenie tussen ons kerkorde en ons kerklike lewe bietjie kan wegskryf.

So wat maak ons nou? Ons het onsself vasgeverf oor hoe ons moet besluit wat “ons” dink oor belydenisskrifte. Ek weet nie wat maak ons nou nie. Ek weet dat daar gemeentes is wat diep oortuig is dat hierdie die roete is wat ons moet gaan. Ek weet nie waarom ander nie daarvan oortuig is nie.

In die lae stempersentasie hoef ons nie baie in te lees nie. Die enigste betroubare navorsing wat ons het hieroor is dat die NG Kerk, soos baie ander soortgelyke kerke, ‘n erediensbywoning van ongeveer 30% het. So vir ongeveer 70% van ons lidmate is die rede waarom hulle nie deelgeneem het nie omdat hulle waarskynlik nie in die kerk was nie. Moontlik nie eens iewers gedurende die proses in die kerk was nie, en nie eens geweet het dat daar gestem word nie, wat nog te sê waarom daar gestem word. Verder is daar genoeg navorsing oor gemeentes wat wys dat ‘n groot deel van Sondag oggend se erediens bygewoon word deur mense wat eintlik so bietjie op armlengte van die gemeente staan. Hulle is nie regtig betrokke by die dinge van die gemeente nie. Waarom is ons nou so ontsteld oor hulle nie deelgeneem het aan een van die mees komplekse kerklike prosesse wat ons nog gehad het nie? Vir meer as dit sal ons dalk maar eers ons navorsing moet gaan doen, en dalk moet ons dit tog maar doen.

Die radikale verskille tussen gemeentes moet wel vir ons iets sê. Dat een gemeente 90% en ‘n ander gemeente 20% ondersteuning van die voorstel gekry het. Uit die bietjie inligting wat ek al gesien het is daar geografiese patrone, maar deurlopend voorbeelde wat nie by die patroon hou nie. Daar is moontlik patrone oor die generasies wat ‘n gemeente vorm, maar natuurlik oor uitsonderings. Daar is dalk patrone oor gemeentegrotes, maar ook uitsonderings. Daar is vermoedelik patrone oor hoe die proses bestuur en verduidelik is, en saam met dit wat predikante in ‘n gemeente se oortuiging is, maar ook hieroor is skynbaar uitsonderings.

Ek hoor gereeld dat die Algemene Sinode ‘n beter besluit oor artikel 1 moes neem. Wat ek nog by niemand kon hoor is hoe hierdie beter besluit formuleer moes gewees het nie. Daar is egter een voorwaarde aan hierdie besluit: ons het onsself verbind om konsensus te soek oor ‘n pad vorentoe, om nie ‘n besluit deur te forseer met 70% van die stemme nie. Die voorstel moet so wees dat ons in een kerk saam kan bly. Dalk is dit onaanvaarbaar. Dalk moet ons die kerk nou maar net uitmekaar haal en klaarkry. Maar ek wil daardie roete so lank as moontlik uitstel.

Maar om daardie roete uit te stel moet ek ‘n laaste opmerking oor my eie reis maak: daardie dag in Oktober 2013 het die Algemene Sinode met bykans 100% stemme “ja” gestem vir artikel 1. Ons het konsensus gehad. Dit was nie vir my ideaal nie, maar ek het myself verbind om deel van hierdie kerk te wees wat hierdie ruimte maak, en die wat saam met my in die gemeente is (waarvan niemand waarskynlik hierdie gaan lees nie want hulle is of ouer as 70 of hulle praat nie Afrikaans nie, met bitter min wat nie in een van hierdie twee groepe val nie) sal weet dat ek baie hard aan hierdie konsensus verduidelik het. Maar waar is daardie 200 afgevaardigdes vandag? Die van julle wat nie julle weg kon oopsien om hierdie belydenisskrif te aanvaar nie maar tog artikel 1 ondersteun het, waar is julle vandag? Want ek kan maar net nie ontslae raak van die gevoel dat die ooreenkoms wat daar aangegaan is, dat ons hierdie voorstel aan die kerk sal gaan verduidelik, nie nagekom is nie.

En as ons nie kan voorsiening maak vir “mense wat sê hierdie is in ooreenstemming met die Woord van God en hierdie moet ‘n belydenisskrif wees” nie? Wat sê ons dan? My eie vorige woorde was:

Neels Jackson het iets daarvan verwoord op die voorblad van die Kerkbode van 1 Augustus: “Word die voorgestelde wysiging nie goedgekeur nie, sal dit ‘n bitter pil wees vir dié lidmate, kerkrade en sinodes wat in elk geval die inhoud van Belhar bely”.

Maar “bitter pil” is dalk nie sterk genoeg nie. Vir almal wat so sterk voel oor die betekenis van belydenisskrifte (en daarom nie aan die belydenisgrondslag wil verander nie) behoort dit duidelik te wees hoe ernstig dit sal wees. As ek bely (en daar is nie ‘n dieper manier waarop ‘n Gereformeerde iets kan sê nie), en die kerk sê vir my dat daar nie ruimte is om so te bely nie, watse vrae maak dit oop oor my lidmaatskap van die kerk? Dwing dit my nie tot ‘n diep etiese en teologiese, nee bliksem, ‘n blote sielswroeging voor God, as die kerk vir my sê dat dit waarvan ek oortuig is, nee, nie oortuig is nie, dit wat ek bely, nie bely kan word in hierdie kerk nie?

Advertisements

About Cobus

South African based theologian. Research Assistant in Systematic Theology at UNISA. Beskou all artikels deur Cobus

One response to “My storie oor artikel 1

  • Stefaan de Jager

    Cobus, dis jou volste reg om Belhar te bely as belydensskrif. As daar dan nie die verwagte tweederde meerderheid is wat met jou saamstem nie, aanvaar die uitslag dat ander nie soos jy voel nie. Indien Belhar vir jou ononderhandelbaar is, is die opsie daar dat jy lidmaat kan word van die VGK.

Lewer kommentaar

Verskaf jou besonderhede hieronder of klik op 'n logo om in te teken:

WordPress.com Logo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by WordPress.com. Log Out / Verander )

Twitter picture

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Twitter. Log Out / Verander )

Facebook photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Facebook. Log Out / Verander )

Google+ photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Google+. Log Out / Verander )

Connecting to %s

%d bloggers like this: